Formatief toetsten

Formatief toetsen is meer dan toetsen alleen. Het is een manier van lesgeven die ook wel formatief evalueren of formatief handelen wordt genoemd. Het is een continu proces van doelen stellen, zichtbaar maken wat er geleerd is (met een toets) en bepalen wat er nog geleerd moet worden. Het toetsen is daarbij dus niet bedoeld om te beoordelen, maar om zichtbaar te maken wat de leerlingen nog moeten leren om het doel te behalen. 

Formatief toetsen richt zich daarmee vooral op het evalueren van de voortgang en het begrip van de leerlingen van de lesstof. Als docent wordt je hierdoor continu gevoed met feedback over de sterke en zwakke punten van je leerlingen, zodat je je lesmethoden hierop kunt aanpassen.  

Bij formatief toetsen worden vaak verschillende toetsmethoden gebruikt, zoals quizzen, tussentijdse beoordelingen, zelftoetsen, instaptoetsen en allerlei soorten opdrachten. Zo krijg je op verschillende manieren inzicht in waar jouw leerlingen moeite mee hebben en kun je het vervolg van het leerproces hierop aanpassen.

Waarom toets je formatief: wat zijn de voordelen van formatief toetsen?

Er zijn verschillende redenen om formatief te toetsen. Zo is het helpend bij leerlingen met faalangst. Die presteren beter als ze op deze manier regelmatig positieve feedback krijgen, zonder dat ze er direct op worden afgerekend. 

Maar, formatief leren verbetert ook vaak het leerproces. Het helpt je als docent om inzichtelijk te krijgen waar je leerlingen staan en wat ze nodig hebben. Je krijgt inzicht in zowel de sterke als de zwakke punten van de leerlingen. Daar kun je dan met gerichte feedback en een gericht lesprogramma op inspelen. 

Voor de leerlingen is het vaak ook een prettige manier van leren. Doordat je regelmatig feedbackmomenten inbouwt, verloopt het leerproces soepeler en is het beter afgestemd op de behoeften van de leerlingen. Dit verhoogt ook weer de motivatie van je leerlingen. Ze begrijpen namelijk beter waar ze naartoe werken en wat er nodig is om daar te komen. 

Een laatste goede reden om formatief te toetsen, is dat het je waardevol inzicht verschaft in je eigen lesmethodes. De regelmatige feedback voorziet je van informatie over hoe effectief je instructie en leeractiviteiten zijn. Hiermee kun je je eigen lesmethode en dus de onderwijskwaliteit verbeteren. 

Hoe werkt formatief toetsen?

Zoals we hierboven al aangeven, is formatief toetsen eigenlijk meer een complete lesmethode dan een toetsvorm. Met formatief toetsen creëer je een constante feedbackloop waarin je je lesmethode en lesstof continu aanpast aan je leerlingen.

 
Je kunt het als volgt samenvatten:

• Doelen stellen: je stelt als docent duidelijke leerdoelen en verwachtingen op voor de leerlingen.
• Lesgeven: je past verschillende lesmethoden toe om de gestelde doelen te behalen.
• Toetsen afnemen: je neemt verschillende soorten toetsen af om de voortgang van de leerlingen te monitoren. Het doel van deze toetsen is om te evalueren, niet om te beoordelen. 
• Feedback geven: je geeft de leerlingen gerichte feedback op basis van de afgenomen toetsen. Ook evalueer je je eigen lesmethodes. 
• Aanpassen van de leeractiviteiten: vervolgens pas je je leeractiviteiten aan op basis van de voortgang van de leerlingen. 

Hierna begin je weer met het lesgeven en doorloop je het proces opnieuw. Dit doe je net zolang tot de leerdoelen bereikt zijn.

Docent Opdracht