Ouderbetrokkenheid in het onderwijs: zo bouw je aan goed contact met ouders en verzorgers

Een goede samenwerking tussen school en ouders en verzorgers kan een groot verschil maken voor een leerling. Ouders en verzorgers kennen hun kind als geen ander. Als leerkracht, docent of mentor zie je juist hoe een leerling zich op school ontwikkelt, leert, samenwerkt en reageert op anderen. Door die informatie met elkaar te delen, ontstaat een completer beeld van de leerling.

Ouderbetrokkenheid gaat daarbij verder dan ouders en verzorgers uitnodigen voor een ouderavond of vragen wie er mee kan naar het schoolreisje. Het gaat om de samenwerking tussen thuis en school rondom de ontwikkeling en het welzijn van het kind.

Die samenwerking ontstaat niet vanzelf. Goed contact vanaf het begin van het schooljaar helpt om vertrouwen op te bouwen en maakt het makkelijker om later ook moeilijke onderwerpen met elkaar te bespreken.

Wat is ouderbetrokkenheid?

Met ouderbetrokkenheid bedoelen we de betrokkenheid van ouders en verzorgers bij de school en de ontwikkeling van hun kind. Dat kan op allerlei manieren.

Denk bijvoorbeeld aan:

• interesse tonen in wat een kind op school leert en meemaakt;
• aanwezig zijn bij oudergesprekken;
• informatie delen die voor school belangrijk is;
• thuis ondersteunen bij leren of plannen;
• contact houden met de leerkracht, mentor of docent;
• meedenken wanneer een leerling extra ondersteuning nodig heeft;
• deelnemen aan activiteiten op school.

Ouderbetrokkenheid betekent niet dat ouders of verzorgers voortdurend op school aanwezig moeten zijn. Iemand die nooit helpt bij een activiteit, maar wel geïnteresseerd is in de ontwikkeling van het kind en goed contact onderhoudt met school, kan juist heel betrokken zijn.

Het belangrijkste is dat thuis en school elkaar weten te vinden wanneer dat nodig is.

Maak duidelijke afspraken over oudercommunicatie

Het is bijvoorbeeld prima om aan te geven dat je berichten die 's avonds binnenkomen pas de volgende werkdag leest.

Duidelijke afspraken voorkomen misverstanden en zorgen ervoor dat ouders en verzorgers weten wat ze kunnen verwachten. Dat geeft duidelijkheid voor hen en rust voor jou.

Neem ook contact op als het goed gaat

Ouders en verzorgers horen vaak van school wanneer er iets aan de hand is.

Een leerling heeft ruzie gehad. Het huiswerk is alweer niet gemaakt. De resultaten vallen tegen. Of een leerling is meerdere keren uit de les gestuurd.

Maar probeer ook contact op te nemen als er iets goed gaat.

Stuur bijvoorbeeld eens:

‘Ik wilde even laten weten dat Joep vandaag heel behulpzaam was. Hij zag dat een andere leerling iets niet begreep en hielp meteen. Leuk om te zien!’

Of:

‘Sara heeft vandaag haar presentatie gehouden. Ze vond het vooraf behoorlijk spannend, maar ze heeft het heel goed gedaan.’

Zo'n bericht kost weinig tijd en is voor ouders en verzorgers leuk om te krijgen.

Positief contact doet nog iets anders: het helpt om vertrouwen op te bouwen tussen jou en ouders of verzorgers. Als het eerste persoonlijke bericht vanuit school meteen over gedrag, cijfers of een probleem gaat, kan een ouder sneller het gevoel krijgen dat school vooral ziet wat er misgaat.

Heb je eerder ook iets positiefs gedeeld, dan is de basis anders. Ouders weten dat je hun kind niet alleen vanuit problemen bekijkt. Dat kan het makkelijker maken om later samen over iets lastigs te praten.

Praktijktip

Probeer in de eerste schoolweken over iedere leerling minimaal één positief contactmoment met thuis te hebben.

Houd voor jezelf bij wie je al hebt gesproken of een bericht hebt gestuurd. Zo voorkom je dat je vooral contact hebt met de ouders en verzorgers van leerlingen die veel aandacht vragen.

Wat als ouders moeilijk bereikbaar zijn?

Niet iedere ouder reageert snel op berichten of komt naar een ouderavond. Dat betekent niet automatisch dat iemand niet betrokken is. Er kunnen allerlei redenen zijn waarom contact lastig is, zoals drukke werktijden, moeite met de Nederlandse taal, praktische omstandigheden of eerdere negatieve ervaringen met school.

Kijk daarom wat wél werkt. Misschien reageert een ouder niet op e-mail, maar wel op een telefoontje of bericht via het communicatiesysteem van school. Lukt het langere tijd niet om contact te krijgen en maak je je zorgen over een leerling? Bespreek dan binnen school welke vervolgstap passend is.

Een goed oudergesprek begint met luisteren

Oudergesprekken zijn een belangrijk onderdeel van ouderbetrokkenheid.

Toch gebeurt het gemakkelijk dat een oudergesprek vooral bestaat uit de leerkracht, docent of mentor die vertelt en de ouder of verzorger die luistert.

Probeer er echt een gesprek van te maken.

Vertel wat jij op school ziet, maar vraag ook hoe het thuis gaat.

Je kunt bijvoorbeeld vragen:

• Hoe vindt uw kind het op school?
• Wat vertelt uw kind thuis over de klas?
• Gaat uw kind meestal met plezier naar school?
• Waar is uw kind volgens u goed in?
• Wat vindt uw kind op dit moment lastig?
• Herkent u wat ik op school zie?
• Wat helpt thuis als iets moeilijk is?
• Is er iets waarover u zich zorgen maakt?
• Wat zou u graag willen dat uw kind dit schooljaar leert?

Vraag ook door als een ouder of verzorger iets vertelt wat je nog niet wist.

Soms gedraagt een leerling zich thuis heel anders dan op school. Of speelt er thuis iets waarvan jij nog niet op de hoogte bent. Andersom kun jij dingen op school zien die thuis niet opvallen.

Door daar samen over te praten, begrijp je vaak beter wat een leerling nodig heeft.

Bereid een oudergesprek goed voor

Ook als een oudergesprek maar tien of vijftien minuten duurt, is het goed om vooraf even na te denken over wat je wilt bespreken.

Je kunt daarbij vier vragen gebruiken:

1. Wat gaat goed?

Bedenk iets positiefs over de leerling. Dat hoeft geen hoog cijfer te zijn. Het kan ook gaan over inzet, samenwerken, behulpzaamheid, creativiteit of een stap die een leerling heeft gezet.

2. Wat valt mij op?

Bedenk wat je graag wilt bespreken en zorg voor concrete voorbeelden.

Zeg bijvoorbeeld liever niet:

‘Hij is ongemotiveerd.’

Maar:

‘Ik merk dat hij de afgelopen weken tijdens het zelfstandig werken vaak niet begint. Ook na een herinnering blijft zijn schrift regelmatig dicht.’

3. Wat wil ik graag weten?

Misschien wil je weten of ouders en verzorgers dit gedrag thuis herkennen. Of hoe het huiswerk maken thuis gaat. Bedenk vooraf welke vragen je wilt stellen.

4. Wat spreken we af?

Als er iets moet veranderen, maak dan zo concreet mogelijke afspraken.

Wie gaat wat doen? Wanneer kijken jullie hoe het gaat? En wanneer nemen jullie opnieuw contact met elkaar op?

Laat de leerling meepraten

Je kunt leerlingen ook betrekken bij het oudergesprek.

Laat een leerling bijvoorbeeld vooraf nadenken over:

• Waar ben ik trots op?
• Wat gaat goed op school?
• Wat vind ik moeilijk?
• Wat wil ik de komende tijd beter leren?
• Waar kan ik hulp bij gebruiken?

Bij oudere leerlingen kun je hen een deel van het oudergesprek zelf laten voeren.

Zo praat je niet alleen over de leerling, maar ook met de leerling. Het geeft leerlingen de kans om zelf te vertellen hoe zij school ervaren en waar zij aan willen werken.

Wat als een oudergesprek lastig wordt?

Niet ieder oudergesprek verloopt gemakkelijk.

Een ouder of verzorger kan boos, teleurgesteld of bezorgd zijn. Misschien zijn jullie het niet eens over wat er is gebeurd of over wat een leerling nodig heeft.

Probeer ook dan rustig te blijven en goed te luisteren.

Vraag bijvoorbeeld:

‘Kunt u vertellen waar u zich vooral zorgen over maakt?’

Of:

‘Wat zou u graag anders willen zien?’

Blijf zelf zo veel mogelijk bij wat je hebt gezien en gehoord.

In plaats van:

‘Ze luistert nooit.’

kun je bijvoorbeeld zeggen:

‘Tijdens de instructie van vanochtend heb ik haar drie keer gevraagd haar gesprek te stoppen. Daarna begon ze opnieuw met haar buurvrouw te praten.’

Dat maakt veel duidelijker wat je bedoelt.

Als je merkt dat je tegenover elkaar komt te staan

Soms blijf je ondanks goed luisteren toch verschillend naar een situatie kijken. Probeer dan niet meteen de ander te overtuigen. Het helpt vaak meer om eerst duidelijk te krijgen waar het verschil zit en daarna te zoeken naar een volgende stap.

Je kunt bijvoorbeeld zeggen:

• ‘Volgens mij kijken we hier op dit moment anders naar. Zullen we eerst helder krijgen wat we allebei hebben gezien en gehoord?’
• ‘Ik hoor dat u dit anders ervaart. Kunt u vertellen wat volgens u belangrijk is dat ik hierover weet?’
• ‘We hoeven het misschien niet over alles eens te zijn. Kunnen we wel kijken wat op dit moment een goede volgende stap is voor uw kind?’

Bij een lastig oudergesprek helpt het om eerst te luisteren, vragen te stellen en concrete voorbeelden te geven. Probeer samen te kijken wat een goede volgende stap is en sluit het gesprek af met duidelijke afspraken. Schrijf belangrijke afspraken op en spreek af wanneer jullie opnieuw contact hebben.

Natuurlijk hoef je niet alles te accepteren. Als iemand gaat schelden, dreigen of over je grenzen gaat, mag je dat aangeven. Vraag indien nodig een collega of leidinggevende om bij het gesprek aanwezig te zijn.

Zo heb je gedurende het schooljaar een handig overzicht. Heb je hulp nodig bij een excursie, sportdag, creatieve activiteit of iets anders? Dan weet je meteen wie je kunt vragen.

Geef ook ruimte om zelf iets in te vullen. Misschien heeft een ouder of verzorger een beroep, hobby of talent dat leuk is om een keer in de klas te gebruiken.

Praktijktip voor de eerste schoolweek

Geef het formulier mee tijdens de eerste schoolweek of laat het invullen tijdens de kennismakingsavond. Bewaar de antwoorden op een vaste plek, zodat je ze later gemakkelijk terug kunt vinden.

Niet iedere ouder of verzorger heeft tijd om op school te helpen. Dat maakt iemand natuurlijk niet minder betrokken. Meehelpen in de klas is maar één manier om betrokken te zijn.

Kleine contactmomenten maken verschil

Goed oudercontact bestaat niet alleen uit de geplande oudergesprekken.

Juist de kleine momenten tussendoor kunnen veel doen.

Een compliment doorgeven. Even vragen hoe het thuis gaat na een moeilijke week. Iemand bedanken voor het doorgeven van informatie. Of na een eerder gesprek laten weten dat je ziet dat het beter gaat.

Het hoeft niet altijd uitgebreid te zijn.

Door gedurende het schooljaar regelmatig contact te hebben, wordt het ook gemakkelijker om elkaar te vinden wanneer er wél iets speelt.

Goede ouderbetrokkenheid begint daarom vooral met prettig en duidelijk contact tussen school en thuis. Wacht niet tot er een probleem is, maar investeer vanaf het begin in de samenwerking met ouders en verzorgers.

Goed oudercontact

Goed contact met ouders en verzorgers kost soms tijd, maar kan je later juist veel tijd besparen. Misverstanden worden sneller opgelost, je weet beter wat er bij een leerling speelt en het wordt gemakkelijker om samen afspraken te maken.

Begin daarom al in de eerste schoolweken. Maak kennis, spreek af hoe jullie contact houden en zorg dat ouders en verzorgers niet alleen iets van je horen wanneer er een probleem is.

En loopt een gesprek toch een keer anders dan je had gehoopt? Ook dat hoort erbij. Niet ieder oudergesprek is eenvoudig. Een goede voorbereiding, duidelijke voorbeelden en vooral goed luisteren kunnen dan veel verschil maken.

Meer leren over lastige gesprekken?

Gesprekken met leerlingen, ouders, verzorgers of collega’s kunnen soms behoorlijk lastig zijn. Bijvoorbeeld wanneer iemand boos reageert, je elkaar niet lijkt te begrijpen, er weerstand ontstaat of wanneer je iets moet bespreken wat gevoelig ligt.

In onze training Confronterende gesprekken leer je, hoe je ook in lastige of gespannen situaties het gesprek professioneel en constructief voert.

Veelgestelde vragen over ouderbetrokkenheid

Wat is ouderbetrokkenheid?

Ouderbetrokkenheid betekent dat ouders en verzorgers betrokken zijn bij de schooltijd en ontwikkeling van hun kind. Dat kan bijvoorbeeld door interesse te tonen in wat er op school gebeurt, oudergesprekken bij te wonen, informatie met school te delen en thuis te ondersteunen waar dat nodig is.

Waarom is ouderbetrokkenheid belangrijk?

Goed contact tussen school en thuis helpt om een leerling beter te begeleiden. Ouders en verzorgers zien hun kind thuis, terwijl leerkrachten en docenten zien hoe een leerling zich op school ontwikkelt. Door ervaringen uit te wisselen en afspraken te maken, kunnen school en thuis elkaar aanvullen.

Hoe kun je ouderbetrokkenheid vergroten?

Begin al in de eerste schoolweken met het leggen van contact. Zorg dat ouders en verzorgers weten hoe ze je kunnen bereiken, deel niet alleen problemen maar ook positieve momenten en maak ruimte voor hun vragen en ervaringen. Ook een kennismakingsgesprek of een kort formulier aan het begin van het schooljaar kan helpen.

Hoe voer je een goed oudergesprek?

Bereid het gesprek kort voor en bedenk wat je wilt bespreken en vragen. Begin met wat goed gaat, geef concrete voorbeelden en geef ouders en verzorgers voldoende ruimte om te vertellen. Sluit het gesprek af met duidelijke afspraken als er vervolgstappen nodig zijn.

Welke vragen kun je stellen tijdens een oudergesprek?

Vraag bijvoorbeeld hoe het kind school thuis ervaart, waar het volgens de ouders of verzorgers goed in is, wat het lastig vindt en of zij herkennen wat jij op school ziet. Vraag ook wat thuis goed werkt wanneer het kind ergens moeite mee heeft.

Wat doe je als een oudergesprek moeilijk verloopt?

Blijf rustig, luister en probeer eerst duidelijk te krijgen waar de ouder of verzorger zich zorgen over maakt. Gebruik concrete voorbeelden in plaats van algemene uitspraken en kijk welke afspraken jullie kunnen maken. Bij een gesprek waarvan je vooraf verwacht dat het lastig wordt, kun je een collega of leidinggevende vragen om aan te sluiten.

Hoe betrek je ouders en verzorgers bij de klas?

Vraag aan het begin van het schooljaar wie het leuk vindt om af en toe te helpen. Met een eenvoudig formulier kun je inventariseren wie beschikbaar is voor bijvoorbeeld een excursie, activiteit of gastles. Houd er rekening mee dat meehelpen op school maar één vorm van ouderbetrokkenheid is.

Nog meer inspiratie voor de eerste schooldag en de Gouden Weken?

Een goede eerste schooldag vraagt om meer dan een paar leuke kennismakingsactiviteiten. Tijdens de Gouden Weken leg je de basis voor groepsvorming, sociale veiligheid en goed klassenmanagement. Hoe beter deze eerste weken verlopen, hoe groter de kans op een rustig en prettig schooljaar