Gastblog Brenda Versteeg

Eerlijk is eerlijk: ik heb jarenlang geworsteld met ‘De Les’. Je weet wel welke ik bedoel. Die ene biologieles over voortplanting, hormonen en seks. Als bioloog weet ik precies hoe het technisch werkt, maar zodra je voor een klas pubers staat, blijkt het toch een uitdaging te zijn. Dan zie je alleen nog maar rode wangen, giechelbuien en ongemakkelijke stiltes. Soms ook bij mij.

Het voelde vaak als trekken aan een dood paard. Ik probeerde kringgesprekken, PowerPoints, anonieme vragenbriefjes… maar de echte openheid bleef uit. Terwijl ik juist vond dat dit onderwerp open bespreekbaar móést zijn. Het gaat tenslotte over hun lichaam, hun keuzes, hun onzekerheden. Maar hoe meer moeite ik deed om het gesprek op gang te brengen, hoe meer het leek vast te lopen.

De oplossing kwam uit een totaal onverwachte hoek. Elke maand ga ik met mijn zus en nichtjes naar een escaperoom. Niet voor de adrenaline, maar voor dat ene magische moment: het klikje van een slotje dat opengaat. Dat gevoel dat alles op zijn plek valt en je een stap verder komt richting de oplossing.

En precies daar, midden tussen de krakende kistjes en UV lampjes, gebeurde het. Ik zag hoe fanatiek wij samen bezig waren om puzzels te kraken. Hoe geconcentreerd we waren. Hoe we met elkaar samenwerkten . En ineens dacht ik: wat als mijn leerlingen ditzelfde gevoel zouden krijgen bij die lastige onderwerpen? Wat als seksuele voorlichting geen preek hoeft te zijn, maar een missie die zíj moeten oplossen?

Op dat moment wist ik het. Ik moest dit proberen.

Ik besloot er echt werk van te maken. Geen PowerPoint meer. Geen brave theoretische uitleg. Ik ging een escaperoom bouwen.

Dat weekend veranderde mijn woonkamer in een soort speeltuin met  condoomverpakkingen, pilstrips, UV-pennen, slotjes en kleine metalen kluisjes. Alles werd een puzzel. Alles kreeg een verhaal.

Terwijl ik aan het knutselen was, realiseerde ik me ineens iets belangrijks: voor sommige leerlingen zou dit misschien wel de allereerste keer zijn dat ze überhaupt een doosje condooms of de pil in hun handen zouden hebben. Dat idee maakte het extra bijzonder. Ik wilde een veilige sfeer creëren waarin dat 'normaal' was, in plaats van spannend of vies.

Vijf eilanden en een race tegen de klok. Toen de leerlingen maandagochtend binnenkwamen, wisten ze niet wat ze zagen. Ik had vijf verschillende ‘eilanden’ gemaakt in het lokaal. Op elk eiland stond een eigen escaperoom-spel klaar, zodat ze in groepjes konden samenwerken.

Ik voegde een wedstrijdelement toe. Ze speelden niet alleen tegen de klok, maar ook tegen elkaar. Welk groepje kraakt als eerste de eindcode? Die combinatie van nieuwsgierigheid en competitie zorgde voor iets wat ik tijdens dit onderwerp nog nooit eerder had meegemaakt: totale stilte. Gevolgd door pure focus.

Geen ongemakkelijk gegiechel om de ideeën van seks, maar serieuze gefronste wenkbrauwen om de puzzels op te lossen. Af en toe hoorde je een bevrijdende lach of een kreet als er een slotje open sprong, en dan gingen ze weer verder naar het volgende kistje.

Ze waren zó bezig met het spel, dat de lading van het onderwerp afviel. Een groepje jongens dat normaal wegkijkt, zat nu serieus te rekenen aan ovulatiedagen ("Wacht, wanneer is ze nu vruchtbaar?") omdat dat de code voor het volgende kistje was.

Het ongemak was weg. Letterlijk. Omdat ze bezig waren met een missie, vergaten ze dat ze bezig waren met een ’genant,’ onderwerp. Ze stelden ineens inhoudelijke vragen, durfden hardop te redeneren en werkten samen.

In een condoomdoosje vond je een dagboek, een cycluskalender en een schematische menstruatiecyclus.
Leerlingen moesten ovulatie berekenen, de vruchtbare periode bepalen en rekening houden met de levensduur van spermacellen. De uitkomst was de code.

Toen het slotje open klikte, veranderde er iets fundamenteels: het gegiechel maakte plaats voor concentratie.

In het dagboek vonden ze een wanhopig verhaal. De hoofdpersoon twijfelde enorm: had de morning-afterpil nog wel zin, of was ze al te laat? Om dat te kraken, moesten de leerlingen de bijgevoegde bijsluiter uitpluizen. En waar zo’n onderwerp normaal zorgt voor ongemakkelijke stiltes, zag ik nu pure samenwerking. Ze lazen de kleine lettertjes, discussieerden over de uren en maakten van een beladen probleem een puzzel die ze samen oplosten.

Escaperoom eindbox voor in de klas

In de laatste box wilde ik iets kleins doen om te vieren dat ze de escaperoom hadden opgelost. Mijn eerste idee was om er een doosje condooms in te stoppen met een grappig briefje erbij. Een knipoog, iets luchtigs. Maar mijn directeur vond dat te ver gaan. En eerlijk gezegd snapte ik zijn punt: we moesten voorzichtig zijn dat we leerlingen niet het gevoel gaven dat we ze wilden aanmoedigen om seksueel actief te worden als ze dat nog niet waren.

Dus koos ik voor iets anders. Iets wat minstens zo belangrijk is. In de box stopte ik voor elke leerling een pen met daarop de tekst: je bent mooi zoals je bent.

Een kleine boodschap, maar eentje die eigenlijk bij elke les hoort, zeker bij dit onderwerp. Want uiteindelijk gaat seksuele voorlichting niet alleen over kennis, maar ook over zelfvertrouwen, grenzen kennen en jezelf oké vinden. En die boodschap kregen ze nu letterlijk mee naar huis.

Biologie Escaperoom: Bloedsomloop

Omdat de vorige escaperooms zo’n succes waren, heb ik besloten om ook een escaperoom te maken over de bloedsomloop. Hij is nog niet helemaal af, maar ik ben al volop bezig met de eerste puzzels.

De eerste puzzel is eenvoudige rebus. “Uit hoeveel kamers bestaat het hart?” Ik wilde beginnen met iets laagdrempeligs, zodat leerlingen meteen in de flow komen, en daarna de moeilijkheid steeds verder laten oplopen.

Mijn man helpt enthousiast mee. Hij heeft het hart op een 3D-printer geprint en maakt er een klein kluisje van waar een slotje op kan. Dat wordt straks een van de objecten die leerlingen echt moeten vastpakken en onderzoeken.

Op Temu, waar je verrassend veel bruikbare gadgets kunt vinden, heb ik een set tuinslangen gekocht die perfect dienen als nep-aders. In één daarvan heb ik een klein opgerold briefje verstopt met een hint voor een volgende puzzel. Leerlingen moeten de “ader” doorlichten met een zaklamp en voorzichtig openrollen om de aanwijzing te vinden.

Ik voeg een puzzel toe waarbij leerlingen met gekleurde koordjes of linten de juiste route moeten leggen van zuurstofarm naar zuurstofrijk bloed. Ze moeten bepalen welke stappen in de juiste volgorde horen: rechterboezem, rechterkamer, longslagader, longen, longader, linkerboezem, linkerkamer, aorta. Als de route klopt, verschijnt er een woord of code in de kleurenreeks.

Ik maak ook een puzzel met opgenomen hartgeluiden. Via een QR-code horen leerlingen drie verschillende ritmes: rusthartslag, inspanning en een onregelmatige hartslag. Door het aantal slagen per halve minuut te tellen, kraken ze een cijfercode. Deze code opent een klein doosje met de volgende aanwijzing.

Spelend leren met een Escaperoom

Ik kijk ernaar uit om ook deze escaperoom helemaal af te hebben. Het kost behoorlijk wat tijd om alles te ontwerpen en te maken, maar dan heb je ook echt iets waardevols in handen. Na het spelen ga ik alles zorgvuldig bewaren, zodat ik het de komende schooljaren opnieuw kan gebruiken.

Ik ben altijd al een voorstander geweest van spelend leren, maar in de praktijk kwam het vaak niet verder dan een quiz of een woordzoeker. Een escaperoom in de klas is echt van een andere orde. Het is een volledige beleving. En juist daardoor hoop ik dat de leerstof veel beter blijft hangen.