Doelen stellen voor leerlingen: zo help je jongeren hun dromen waar te maken
Doelen stellen voor leerlingen:
Waarom een droom zonder plan vaak een wens blijft
"Wat wil jij later worden?"
Het is misschien wel de meest gestelde vraag aan kinderen en jongeren. Al op de basisschool worden leerlingen ermee geconfronteerd. De één roept enthousiast dat hij piloot wil worden, een ander droomt ervan om dierenarts of politieagent te worden en weer een ander haalt zijn schouders op. "Geen idee."
Eigenlijk is dat helemaal niet zo vreemd.
Van een leerling van dertien of veertien jaar verwachten we soms dat hij weet wat hij over tien jaar wil doen, terwijl veel volwassenen daar zelf nog regelmatig over twijfelen. Toch blijven we dezelfde vraag stellen. Misschien is dat ook wel de verkeerde vraag.
Niet: "Wat wil je later worden?"
Maar: "Hoe wil je later leven?"
Dat is een veel interessantere vraag. Want achter iedere droom schuilt een verlangen. De één wil mensen helpen. De ander wil creatief bezig zijn, veel reizen of later een eigen bedrijf beginnen. Sommige leerlingen willen vooral gelukkig zijn, een gezin stichten of iets betekenen voor anderen. Op het moment dat een leerling ontdekt wat hij écht belangrijk vindt, ontstaat er iets bijzonders. Dan krijgt leren ineens een doel.
En precies daar begint motivatie.
Niet bij een cijfer.
Niet bij een toets.
Maar bij een toekomst die voor een leerling betekenis heeft.
Toch zien we in de praktijk dat veel jongeren vooral leven van toets naar toets en van vakantie naar vakantie. Ze maken hun huiswerk omdat het moet, leren voor een proefwerk omdat het op het rooster staat en denken nauwelijks na over de vraag waarom ze eigenlijk naar school gaan. Dat is niet omdat ze geen ambities hebben. Integendeel. Vrijwel iedere leerling heeft dromen. Alleen worden die dromen zelden vertaald naar concrete doelen.
Dat is jammer, want onderzoek laat zien dat mensen die duidelijke doelen voor ogen hebben, vaak gemotiveerder zijn, meer doorzettingsvermogen ontwikkelen en beter omgaan met tegenslagen. Een doel geeft richting. Het helpt om keuzes te maken en maakt het makkelijker om vol te houden wanneer iets moeilijk wordt.
Toch maken veel leerlingen, en eerlijk gezegd ook veel volwassenen dezelfde fout. Ze verwarren een droom met een doel of plan.
- "Ik wil later advocaat worden."
- "Ik wil profvoetballer worden."
- "Ik wil een eigen onderneming."
Dat zijn prachtige dromen. Maar een droom zonder plan blijft vaak precies dat: een droom.
Stel je voor dat een leerling zegt dat hij later architect wil worden. Dan is de volgende vraag niet of dat haalbaar is, maar welke eerste stap hij vandaag al kan zetten. Misschien betekent dat beter opletten bij wiskunde. Misschien een open dag bezoeken. Misschien een boek lezen over architectuur of iemand interviewen die het beroep uitoefent. Opeens verandert een verre droom in iets concreets.
En juist dat ontbreekt vaak in het onderwijs.
We leren leerlingen hoe ze een vergelijking oplossen, een Engelse tekst analyseren of een natuurkundeproef uitvoeren. Maar hoe je een grote droom vertaalt naar kleine, haalbare stappen? Daar besteden we opvallend weinig aandacht aan.
Terwijl dat misschien wel één van de belangrijkste vaardigheden is die je kunt leren.
Doelen stellen gaat namelijk niet alleen over een toekomstige baan. Het gaat over verantwoordelijkheid nemen voor je eigen ontwikkeling. Over ontdekken waar je goed in bent, welke keuzes daarbij passen en welke gewoontes je dichter bij je doel brengen.
Dat betekent ook dat leerlingen leren omgaan met teleurstellingen. Want niet ieder doel wordt gehaald. Niet iedere droom komt uit. Maar ook dat is een waardevolle les. Succesvolle mensen onderscheiden zich vaak niet doordat alles lukt, maar doordat ze na een tegenslag opnieuw opstaan en hun plan aanpassen.
Juist daarom zouden mentorlessen veel vaker moeten gaan over persoonlijke groei in plaats van alleen over cijfers en absentie. Natuurlijk zijn resultaten belangrijk, maar uiteindelijk verlaten leerlingen de school niet alleen met een diploma. Ze verlaten de school ook met overtuigingen over zichzelf.
- "Ik kan moeilijke dingen leren."
- "Ik geef niet snel op."
- "Ik weet waar ik naartoe wil."
Of juist:
- "Ik ben nergens goed in."
- "Het heeft toch geen zin."
- "Ik zie wel wat er op mijn pad komt."
Als mentor heb je misschien meer invloed op die overtuigingen dan je zelf denkt. Niet door leerlingen te vertellen wat ze moeten worden, maar door hen de juiste vragen te stellen. Waar krijg je energie van? Waar ben je trots op? Welke talenten zien anderen in jou? Wat zou je doen als je niet bang was om te falen? En misschien wel de belangrijkste vraag van allemaal: wat ga je morgen doen om één stap dichter bij jouw droom te komen?
Want uiteindelijk verandert een droom pas in een doel wanneer iemand besluit om de eerste stap te zetten.
Zo help je leerlingen hun doelen bereiken - Hoe maak je van een droom een haalbaar doel?
Veel leerlingen hebben dromen. Ze weten alleen niet hoe ze die kunnen omzetten in een concreet plan. Als mentor kun je daarin een belangrijke rol spelen. Niet door voor leerlingen te bepalen wat zij moeten bereiken, maar door hen te helpen ontdekken wat zij belangrijk vinden en welke kleine stappen daarbij passen. Vaak begint dat met een goed gesprek.
Vraag leerlingen niet alleen wat ze later willen worden, maar ook waar ze blij van worden, waar ze trots op zijn, welke talenten ze hebben en wat ze graag zouden willen leren. Help hen vervolgens om die antwoorden te vertalen naar haalbare doelen. Niet voor over tien jaar, maar voor deze maand, deze week of zelfs vandaag.
Een leerling die later verpleegkundige wil worden, kan als eerste doel hebben om een open dag te bezoeken of zijn cijfers voor biologie te verbeteren. Een leerling die meer zelfvertrouwen wil krijgen, kan zich voornemen om tijdens iedere mentorles één keer zijn mening te geven. En een leerling die droomt van een eigen bedrijf, kan beginnen met het uitwerken van een eerste idee of iemand interviewen die ondernemer is.
Juist die kleine, haalbare stappen maken het verschil. Ze geven leerlingen succeservaringen, vergroten hun zelfvertrouwen en laten zien dat zij zelf invloed hebben op hun toekomst. Een groot doel voelt vaak ver weg. Een kleine stap kun je vandaag al zetten.
Daarom is het waardevol om tijdens mentorlessen regelmatig stil te staan bij dromen, doelen en verwachtingen. Niet één keer aan het begin van het schooljaar, maar gedurende het hele jaar. Door leerlingen regelmatig te laten reflecteren, ontdekken ze dat doelen mogen veranderen, dat tegenslagen erbij horen en dat persoonlijke groei niet in één keer ontstaat, maar stap voor stap.
Mentoractiviteiten om leerlingen te helpen hun dromen om te zetten in doelen
Een goed gesprek over dromen en doelen hoeft geen lange mentorles te zijn. Juist creatieve werkvormen zorgen ervoor dat leerlingen op een ontspannen manier nadenken over hun toekomst. Door leerlingen actief aan de slag te laten gaan, worden dromen concreter en ontdekken zij welke stappen nodig zijn om die werkelijkheid te maken. Hieronder vind je een aantal activiteiten die je direct kunt inzetten tijdens mentorlessen of LOB.
Mijn ideale dag
Vraag leerlingen of studenten niet wat ze later willen worden, maar hoe een ideale dag in hun leven eruitziet. Hoe laat staan ze op? Waar wonen ze? Met wie zijn ze? Wat voor werk doen ze? Hoe brengen ze hun vrije tijd door? Door een gewone dag te beschrijven, ontdekken leerlingen of studenten vaak beter wat zij echt belangrijk vinden dan wanneer je alleen vraagt naar een beroep.
De Droomtrap
Laat iedere student of leerling één droom opschrijven. Vervolgens tekenen ze een trap met vijf treden. Op iedere trede schrijven ze een kleine stap die hen dichter bij hun droom brengt. Zo ervaren leerlingen dat grote doelen niet in één keer worden bereikt, maar bestaan uit kleine, haalbare acties.
Podcast: Mijn toekomst
Laat leerlingen in tweetallen een korte podcast opnemen waarin zij elkaar interviewen over hun dromen en toekomstplannen. De één is de presentator, de ander de gast. Daarna wisselen ze van rol.
Mogelijke vragen zijn:
- Waar droom je van?
- Waarom is dat belangrijk voor jou?
- Wie inspireert jou?
- Wat zou je over vijf jaar bereikt willen hebben?
- Welke eerste stap kun je deze week al zetten?
- Wat houdt je soms tegen?
- Wie kan jou helpen om jouw doel te bereiken?
Bewaar de podcast. Aan het einde van het schooljaar kunnen leerlingen ze opnieuw beluisteren en zien ze hoeveel ze zijn gegroeid.
Talentenspiegel
Iedere leerling krijgt een vel papier met zijn of haar naam erop. De papieren gaan de klas rond en klasgenoten schrijven één talent, kwaliteit of positieve eigenschap op. Veel leerlingen ontdekken sterke kanten die ze zelf nog niet zagen. Gebruik deze kwaliteiten vervolgens als uitgangspunt om na te denken over passende doelen voor de toekomst.
Brief aan je toekomstige zelf
Laat leerlingen of studenten een brief schrijven aan zichzelf over één of vijf jaar. Waar hopen ze dan te staan? Waar willen ze trots op zijn? Welke keuzes hopen ze gemaakt te hebben? Bewaar de brieven en geef ze aan het einde van het schooljaar of bij het verlaten van de school terug. Het is vaak één van de opdrachten die leerlingen zich nog jaren later herinneren.
Pitch jouw droom
Sommige studenten en leerlingen weten al heel duidelijk waar ze van dromen. Misschien willen ze later een eigen bedrijf starten, een app ontwikkelen, een kledingmerk beginnen, een boek schrijven of een eigen product uitvinden. Geef deze studenten of leerlingen de kans om hun idee uit te werken en te presenteren.
Laat hen een korte pitch van drie tot vijf minuten voorbereiden waarin zij antwoord geven op vragen als:
- Wat is jouw idee?
- Welk probleem los je op?
- Voor wie is het bedoeld?
- Waarom geloof jij in dit idee?
- Welke eerste stappen kun je dit jaar al zetten?
- Wat heb je nodig om dichter bij jouw droom te komen?
Nog leuker is om de klas als een panel van investeerders te laten optreden. Na iedere pitch mogen klasgenoten vragen stellen, complimenten geven en tips delen. Niet om het idee af te kraken, maar om de leerling verder te helpen. Zo leren leerlingen niet alleen presenteren, maar ook kritisch denken, feedback geven en ontvangen en hun ideeën verder ontwikkelen.
Je kunt de opdracht uitbreiden door leerlingen een eenvoudig businessplan, projectplan of persoonlijk actieplan te laten maken. Daarin beschrijven zij hun doel, de stappen die zij gaan zetten, mogelijke obstakels en hoe zij die willen overwinnen.
Verrtel over jouw droom
Een goede mentor hoeft niet alles over zichzelf te vertellen, maar een beetje persoonlijke openheid kan veel doen voor de relatie met de klas.
Vertel bijvoorbeeld over een droom die je had toen je zelf de leeftijd van je leerlingen had. Is die droom uitgekomen? Waarom wel of niet? Welke keuzes heb je onderweg gemaakt? Misschien droomde je ervan om dierenarts, politieagent of profvoetballer te worden, maar liep het leven anders dan je toen had gedacht. Dat is geen mislukking, maar juist een mooie les: dromen mogen veranderen.
Je kunt ook een actuele droom delen. Misschien wil je ooit de marathon lopen, een boek schrijven, een nieuwe taal leren of sparen voor een bijzondere reis naar Hawaï. Vertel welke stappen je daarvoor zet en dat ook volwassenen doelen hebben waar ze aan werken.
Vraag daarna de studenten of leerlingen om hetzelfde te doen. Waar dromen zij van? Hebben zij al een eerste stap gezet? En wat kunnen ze deze week doen om een beetje dichter bij hun doel te komen?
Door als mentor ook iets van jezelf te laten zien, ontstaat vaak sneller vertrouwen. Leerlingen leren je niet alleen kennen als docent, maar ook als mens. En juist dat maakt het vaak makkelijker voor hen om zich open te stellen en eerlijke gesprekken te voeren over hun eigen dromen, verwachtingen en toekomst.
Maak een mindmap van je toekomst
Niet iedere student of leerling denkt in woorden. Sommige mensen zijn juist heel visueel ingesteld. Zij krijgen meer overzicht wanneer ze hun ideeën kunnen tekenen, verbinden en letterlijk voor zich zien. Een mindmap kan daarom helpen om een droom om te zetten in een concreet plan.
Laat leerlingen in het midden van een groot vel papier hun droom of doel schrijven of tekenen. Daaromheen maken ze vertakkingen, bijvoorbeeld talenten, interesses, eerste stappen, mensen die mij kunnen helpen, obstakels, vaardigheden die ik nog wil leren en mijn planning. Ze kunnen kleuren, symbolen, afbeeldingen of pictogrammen gebruiken om hun mindmap persoonlijk te maken.
Doordat leerlingen hun ideeën visualiseren, ontstaat er vaak meer overzicht. Een grote droom voelt minder overweldigend en de eerste vervolgstappen worden zichtbaar. De mindmap kan gedurende het schooljaar steeds verder worden aangevuld en aangepast naarmate leerlingen nieuwe inzichten krijgen of dichter bij hun doel komen.
De open deur
Zet midden in het lokaal een lege deurpost (of maak een deur van karton) en vertel de leerlingen dat deze deur symbool staat voor hun toekomst. Eén voor één lopen de leerlingen door de deur. Aan de andere kant vertellen ze niet wie ze later willen worden, maar beschrijven ze een dag uit hun toekomstige leven.
Waar worden ze wakker? Wat doen ze die dag? Met wie werken ze samen? Waar zijn ze trots op? Welke eigenschappen hebben hen geholpen om daar te komen?
De rest van de klas mag daarna één vraag stellen of één compliment geven. Sluit af met de vraag: "Welke eerste stap kun je deze week zetten om dichter bij die toekomst te komen?"
Wat als een leerling zegt: "Ik heb geen dromen"
Niet iedere leerling heeft direct een antwoord op de vraag wat hij later wil worden of waar hij van droomt. Sommige leerlingen halen hun schouders op en zeggen: "Geen idee." Dat betekent niet automatisch dat ze geen ambities hebben. Vaak hebben ze er simpelweg nog nooit echt over nagedacht of vinden ze het lastig om hun gedachten onder woorden te brengen.
Probeer daarom niet direct een antwoord te krijgen. Stel liever kleine, open vragen. Waar krijg je energie van? Waar kun je helemaal in opgaan? Waar ben je trots op? Wat zou je graag eens willen proberen? En wie bewonder je eigenlijk? Vaak ontstaat een droom niet in één gesprek, maar groeit die langzaam door nieuwsgierig te blijven en regelmatig met leerlingen in gesprek te gaan.
Laat leerlingen ook weten dat het helemaal niet erg is als ze hun toekomst nog niet precies voor zich zien. De meeste volwassenen hebben onderweg meerdere keren hun plannen aangepast. Het belangrijkste is niet dat leerlingen vandaag hun hele toekomst uitstippelen, maar dat ze ontdekken wie ze zijn, wat ze belangrijk vinden en welke eerste stap ze morgen kunnen zetten.
Gratis mentor gesprekskaarten: Dromen, Doelen & Verwachtingen
Goede gesprekken beginnen vaak met één goede vraag. Daarom stellen we de gesprekskaartenset Dromen, Doelen & Verwachtingen gratis beschikbaar.
De kaarten helpen leerlingen en studenten nadenken over hun toekomst, motivatie, talenten en de stappen die nodig zijn om hun doelen te bereiken. Geschikt voor mentorlessen, LOB, coachgesprekken en studieloopbaanbegeleiding in het voortgezet onderwijs en mbo.
Download hier de gratis gesprekskaarten en ga direct met je klas in gesprek.
Een mentor kan meer betekenen dan hij of zij soms denkt
Leerlingen vergeten misschien welke cijfers zij voor een toets haalden of welke hoofdstukken zij moesten leren. Maar de mentor die op het juiste moment een goede vraag stelde, vertrouwen gaf of liet zien dat dromen mogen veranderen, vergeten zij vaak niet.
Misschien wordt niet iedere leerling topsporter, ondernemer of arts. Misschien verandert een droom onderweg wel tien keer. Dat is niet erg. Het doel van een mentor is niet om de toekomst van leerlingen te bepalen, maar om hen te helpen ontdekken dat zij zelf invloed hebben op die toekomst.
En soms begint dat met één eenvoudige vraag.
"Waar droom jij van?"
Wil je meer inspiratie voor mentorlessen?
Goede mentorlessen vragen om meer dan alleen leuke werkvormen. Ze vragen om gespreksvaardigheden, het herkennen van signalen, het creëren van een veilige klassensfeer en het voeren van gesprekken die leerlingen écht verder helpen.
Wil je je hierin verder ontwikkelen? Bekijk dan onze training Meesterlijk Mentorschap. Je leert hoe je mentorlessen interactiever maakt, moeilijke gesprekken voert, signalen herkent en leerlingen begeleidt bij hun persoonlijke ontwikkeling met direct toepasbare werkvormen en praktische tools. Meesterlijk Mentorschap
0 comments