Mediawijsheid integreren in de lessen: hoe doe je dat?
Mediawijsheid in de klas: zo integreer je het in je bestaande lessen
Mediawijsheid is belangrijk. Maar wanneer moet je dat er óók nog bij doen?
Die vraag horen we regelmatig van docenten tijdens onze trainingen. Je lessen zitten al vol met leerdoelen. Begrijpend lezen, grammatica, rekenen, geschiedenis, biologie… en ondertussen wil je leerlingen ook leren omgaan met sociale media, nepnieuws, online veiligheid en AI.
Het goede nieuws? Mediawijsheid hoeft helemaal geen apart vak of losse les te zijn.
Sterker nog: veel onderwerpen binnen mediawijsheid kun je heel natuurlijk verwerken in lessen die je toch al geeft. Een tekst voor begrijpend lezen kan bijvoorbeeld over nepnieuws gaan. Bij geschiedenis kun je propaganda vergelijken met hedendaagse berichten op sociale media. En tijdens biologie kun je leerlingen online gezondheidsclaims laten controleren.
Zo werk je aan je eigen vakdoelen én aan mediawijsheid.
En dat wordt steeds belangrijker. Want leerlingen komen niet alleen teksten en berichten tegen waarvan ze de betrouwbaarheid moeten beoordelen.
Met generatieve AI kunnen tegenwoordig eenvoudig realistische foto’s en video’s worden gemaakt. Daardoor wordt het steeds lastiger om te beoordelen of wat je online ziet ook echt is.. En een video waarin iemand iets zegt, betekent niet per definitie dat die persoon dat werkelijk heeft gezegd.
Wat is mediawijsheid eigenlijk?
Mediawijsheid gaat veel verder dan weten hoe je een computer of telefoon gebruikt. Het gaat ook over kritisch, bewust en veilig omgaan met digitale media en informatie.
Denk bijvoorbeeld aan:
- herkennen van nepnieuws en misleidende informatie;
- beoordelen of een bron betrouwbaar is;
- begrijpen hoe sociale media en algoritmes werken;
- herkennen van reclame, framing en beïnvloeding;
- veilig omgaan met persoonlijke gegevens;
- verstandig communiceren via sociale media;
- herkennen van phishing en andere online risico's;
- kritisch omgaan met door AI gemaakte tekst, foto's, audio en video's.
Vooral dat kritisch beoordelen van informatie is belangrijk. Online kan vrijwel iedereen informatie publiceren. Bovendien bepalen algoritmes mede welke berichten gebruikers te zien krijgen. Daardoor kunnen leerlingen steeds opnieuw informatie tegenkomen die aansluit bij wat ze eerder bekeken, geliket of gedeeld hebben.
Mediawijsheid gaat daarom niet alleen over wat leerlingen zien, maar vooral over de vragen die ze daarbij leren stellen.
Wie heeft dit gemaakt? Waarom? Waar komt deze informatie vandaan? Welke bronnen worden gebruikt? Wat ontbreekt er? En kan ik controleren of het klopt?
Dat zijn vragen die je gelukkig binnen allerlei vakken kunt oefenen.
Mediawijsheid integreren: begin bij wat je al doet
Een aparte les over mediawijsheid kan natuurlijk heel waardevol zijn. Maar als mediawijsheid alleen tijdens een projectweek of de Week van de Mediawijsheid aan bod komt, blijft het al snel iets losstaands. Je kunt het ook kleiner aanpakken. Pak een les die je binnenkort toch al geeft en stel jezelf één vraag: Waar kan ik leerlingen hier kritisch naar informatie of media laten kijken?
Je hoeft daarvoor niet meteen je hele les om te bouwen. Soms is één extra vraag al voldoende. In plaats van alleen te vragen:
Wat is de hoofdgedachte van deze tekst?
kun je bijvoorbeeld toevoegen:
Wie heeft deze tekst geschreven en met welk doel?
Of bij een video:
Waarom denk je dat juist deze beelden zijn gekozen?
En bij een afbeelding:
Hoe weten we eigenlijk dat deze foto echt is?
Nederlands: nepnieuws, framing en overtuigend taalgebruik
Ook bij Nederlands liggen de mogelijkheden voor het oprapen.
Bij lessen over argumentatie kun je bijvoorbeeld een bericht van sociale media analyseren. Welke argumenten gebruikt de maker? Zijn die argumenten controleerbaar? Wordt er bewijs gegeven?
Bij lessen over woordkeuze kun je kijken naar framing.
Neem twee koppen over dezelfde gebeurtenis en vergelijk ze. Welke woorden zijn gekozen? Welk gevoel roepen die op? Zou je anders over de gebeurtenis denken als je alleen kop A of alleen kop B had gelezen?
Je kunt leerlingen vervolgens zelf twee koppen laten schrijven:
Kop 1: zo neutraal mogelijk.
Kop 2: zo sensationeel mogelijk.
Daarna bespreken ze welke taalkeuzes het verschil veroorzaken.
Je werkt zo gewoon aan taalvaardigheid, maar leerlingen leren tegelijkertijd hoe taal hun beeld van de werkelijkheid kan beïnvloeden.
Begrijpend lezen en mediawijsheid: check de bron
Bij begrijpend lezen kun je prima mediawijsheid integreren door teksten te gebruiken die direct verband houden met de mediawereld. Neem bijvoorbeeld artikelen over hoe je online informatie kritisch kunt beoordelen, hoe sociale media invloed heeft op ons dagelijks leven of hoe je nepnieuws kunt herkennen. Dit helpt leerlingen om beter te begrijpen wat ze lezen en leert ze ook belangrijke mediawijsheid vaardigheden. Een extra idee is om nieuwsberichten of social media posts te analyseren in de les. Laat je leerlingen bijvoorbeeld een nieuwsartikel over een actuele gebeurtenis lezen en bespreek samen of de informatie betrouwbaar lijkt. Welke bronnen worden genoemd? Is er een duidelijk standpunt? Door op deze manier te werken leren leerlingen de teksten begrijpen en tegelijk kritisch na te denken over wat ze tegenkomen in hun dagelijkse media-consumptie.
Vreemde talen en mediawijsheid
Als je lesgeeft in een vreemde taal, kun je mediawijsheid prima combineren met taallessen. Zoek naar teksten over mediawijsheid in de taal die je onderwijst – denk aan nieuwsartikelen, essays of video's in bijvoorbeeld Frans, Duits, Spaans of Engels. Dit biedt je leerlingen de kans om hun taalvaardigheden te verbeteren terwijl ze leren hoe ze kritisch met media omgaan.
Je kunt ook anderstalige video’s bekijken, waarna de leerlingen er een samenvatting van maken en je een discussie voert over de inhoud. Is de inhoud betrouwbaar? Wat is de bron? Hoe weet je of een video betrouwbaar is of niet? Is er misschien AI gebruikt? Zo oefen je luister- en spreekvaardigheid tegelijk met het kritisch beoordelen van informatie in een andere taal. Het is een win-win situatie!
Spreekvaardigheid en mediawijsheid
Bij het oefenen van spreekvaardigheid kun je onderwerpen kiezen die draaien om mediawijsheid. Laat je leerlingen presentaties geven of discussies voeren over thema's zoals de invloed van sociale media op hun dagelijks leven, hoe je betrouwbare informatie kunt vinden of de ethische kanten van online gedrag.
Wil je nog iets verder gaan? Organiseer een debat over een actueel onderwerp zoals de privacy op sociale netwerken. Laat leerlingen de voor- en nadelen van privacyinstellingen bespreken en vraag ze om hun standpunten onderbouwd te presenteren.
Geschiedenis en mediawijsheid
Geschiedenislessen zijn ideaal om mediawijsheid aan te kaarten. Je kunt bijvoorbeeld praten over hoe mensen in het verleden hun mening vormden over wereldpolitiek en hoe ze nieuws kregen. Hoe betrouwbaar waren de nieuwsbronnen toen? Vergelijk dit met hoe we vandaag de dag nieuws tot ons krijgen en hoe media en technologie een rol spelen.
Zo kun je met de klas een duik nemen in de rol van propaganda tijdens de Tweede Wereldoorlog. Laat leerlingen onderzoeken hoe informatie werd verspreid en hoe die informatie werd gecontroleerd. Laat ze dit vergelijken met de rol van sociale media en fake news vandaag de dag. Zijn er verschillen en overeenkomsten?
Aardrijkskunde en mediawijsheid
Bij aardrijkskunde kun je mediawijsheid op een leuke manier integreren. Denk bijvoorbeeld aan berichten over klimaatverandering. Laat leerlingen zien hoe sommige van deze berichten nepnieuws kunnen bevatten of op een bepaalde manier gekleurd worden gepresenteerd. Zo leren ze om geografische en milieuproblemen beter te begrijpen en tegelijkertijd kritisch te kijken naar de informatie die ze tegenkomen.
Je kunt leerlingen ook artikelen of social media posts laten analyseren over actuele natuurrampen. Vraag ze om te onderzoeken welke bronnen betrouwbaar zijn en welke misschien overdrijven of onvolledige informatie geven. Welke drijfveren kunnen daarachter zitten? Dit maakt ze bewust van hoe media invloed kan hebben op hun kijk op de wereld en leert ze om informatie grondig te evalueren.
Biologie, seksuele voorlichting en mediawijsheid
Ook biologie en seksuele voorlichting bieden genoeg mogelijkheden om mediawijsheid te integreren in de bestaande lessen. Een goed startpunt is het bespreken van hoe gezondheidsinformatie online wordt gedeeld. Leerlingen kunnen leren hoe ze betrouwbare informatie over gezondheid en seksualiteit kunnen vinden, en hoe ze valse claims of ongefundeerde adviezen kunnen herkennen.
Neem bijvoorbeeld de informatie over voeding en fitness die vaak op social media en blogs verschijnt. Laat leerlingen onderzoeken of deze informatie wetenschappelijk onderbouwd is of dat het vooral commerciële belangen dient. Bespreek met ze hoe media soms vertekende of onjuiste informatie verspreid en hoe je daar kritisch mee omgaat.
Een extra voorbeeld: bij seksuele voorlichting kun je artikelen of video's bekijken over veilige seks en anticonceptie. Vraag leerlingen om deze bronnen te beoordelen op betrouwbaarheid en volledigheid. Een nuttige en belangrijke les!
Wiskunde en economie: kritisch kijken naar cijfers
Bij wiskunde en economie kun je mediawijsheid goed meenemen in je les. Cijfers, percentages en grafieken komen leerlingen namelijk overal tegen: in nieuwsberichten, advertenties en op sociale media. Maar geven die cijfers altijd een eerlijk beeld?
Laat leerlingen bijvoorbeeld een grafiek uit een nieuwsbericht bekijken. Klopt de schaal en wat doet die met hoe je de grafiek leest? Of laat ze rekenen met een claim als ‘50% meer’ of ‘nu 25% goedkoper’. Wat betekenen die percentages in echte bedragen?
Zo oefenen leerlingen gewoon met grafieken, percentages en verhoudingen, maar leren ze tegelijkertijd om niet alles wat met cijfers wordt onderbouwd zomaar voor waar aan te nemen.
Mediawijsheid lesmateriaal: speel een digitale escaperoom
Wil je mediawijsheid op een laagdrempelige manier integreren in je les? Speel dan ons digitale mediawijsheid escape spel Hack de Hacker. Leerlingen gaan actief aan de slag met thema’s als online veiligheid, phishing en hackers.
De Week van de Mediawijsheid
De Week van de Mediawijsheid is natuurlijk een mooi moment om mediawijsheid extra onder de aandacht te brengen. Scholen door het hele land besteden dan aandacht aan onderwerpen als online gedrag, sociale media, nepnieuws en digitale veiligheid.
Maar mediawijsheid is te belangrijk om het bij één week per jaar te laten. Leerlingen komen iedere dag in aanraking met online informatie, sociale media en tegenwoordig ook met AI-gegenereerde beelden en video’s. Daarom is het juist slim om mediawijsheid gedurende het hele schooljaar terug te laten komen.
En dat hoeft geen extra lestijd te kosten. Door mediawijsheid te koppelen aan vakken en lessen die je toch al geeft, maak je het een vanzelfsprekend onderdeel van je onderwijs. Hieronder laten we zien hoe je dat praktisch kunt aanpakken.
Zelf aan de slag met mediawijsheid in de klas?
Wil je meer aandacht besteden aan mediawijsheid, zonder dat het je nóg meer voorbereidingstijd kost? In onze training Mediawijsheid ontdek je hoe je mediawijsheid slim verweeft in de lessen die je toch al geeft.
Je krijgt praktische voorbeelden en werkvormen waarmee je leerlingen leert kritisch om te gaan met online informatie, sociale media, nepnieuws en AI.
Zo maak je mediawijsheid een vast onderdeel van je onderwijs, zonder er steeds een aparte les voor te hoeven maken.
0 comments