De eerste week na de kerstvakantie: zo begin je januari met rust en overzicht
De eerste week na de kerstvakantie: zo maak je van januari een sterke herstart in de klas
De eerste week na de kerstvakantie voelt voor veel leerkrachten en docenten onrustig. Leerlingen zijn weer op school, maar het lijkt alsof de knop nog niet helemaal om is. Afspraken die voor de vakantie vanzelfsprekend waren, worden losser nageleefd. De concentratie is wisselend, de sfeer voelt anders en sommige leerlingen lijken meer ruimte te nemen, terwijl anderen zich juist terugtrekken.
Toch behandelen we deze week vaak als een gewone schoolweek. Het lesprogramma wordt opgepakt waar het gebleven was, toetsen staan gepland en de verwachting is dat iedereen weer “aan” staat. Pedagogisch gezien is dat een gemiste kans. De eerste week na de kerstvakantie is namelijk geen neutrale start, maar een herstartmoment waarin groepsdynamiek, veiligheid en leerhouding opnieuw worden gevormd.
In dit blog lees je waarom deze week zo belangrijk is, hoe groepsvorming in januari werkt, welke originele activiteiten je kunt inzetten en hoe je met behulp van kletskaarten het gesprek in de klas verdiept.
Tijdens de kerstvakantie leven leerlingen twee weken in een heel ander ritme. Ze staan later op, de dagen zien er anders uit, en de regels zijn niet die van school. Sommige leerlingen komen uitgerust terug, anderen juist moe of vol prikkels. En iedereen neemt iets mee van thuis de klas in: een leuke vakantie, familie feesten, spanningen in het gezin, een ruzie, gemis of zorgen die niet vanzelf verdwijnen.
Als een groep na zo’n periode weer samenkomt, gebeurt er altijd iets. Verhoudingen kunnen verschuiven, rollen veranderen en oude patronen kunnen weer zichtbaar worden. Onrust in de klas na de kerstvakantie is daarom zelden onwil. Meestal laat het zien dat de groep opnieuw moet landen en elkaar weer moet vinden.
Wie deze signalen negeert en meteen de nadruk legt op presteren, loopt het risico dat spanning blijft hangen. Wie er wél bij stilstaat, kan juist in deze eerste week zorgen voor meer rust, veiligheid en verbinding.
De herstartweek in het onderwijs: geen officiële naam, wel een duidelijke functie
Voor het begin van het schooljaar kennen we de gouden weken. De periode na de kerstvakantie heeft geen vaste landelijke naam, maar wordt vaak geplaatst binnen de zogenoemde zilveren weken. In dit blog spreken we van de herstartweek. Die term doet recht aan wat deze week vraagt: geen nieuwe start, maar een doordachte terugkeer naar samen leren en samenleven.
De herstartweek gaat niet over extra gezelligheid, maar over bewust handelen als leerkracht. Het doel is om weer ruimte te maken om te kunnen leren. Dat begint met contact maken, duidelijk zijn en oog hebben voor hoe leerlingen na de vakantie de klas binnenkomen.
Groepsvorming na de kerstvakantie: een doorlopend proces
Groepsvorming stopt niet na september. Ook na vakanties verandert de dynamiek in een groep. In januari is die verandering vaak subtiel, maar zeker aanwezig. Leerlingen kennen elkaar, maar dat betekent niet dat de groep stabiel is. Juist omdat er al patronen bestaan, is het belangrijk om samen te onderzoeken hoe die patronen nu uitpakken.
Door ruimte te maken voor reflectie op groepsniveau, voorkom je dat gedrag wordt gepersonaliseerd. Het gesprek gaat niet over wie het “verkeerd” doet, maar over hoe het samen gaat. Dat vergroot de sociale veiligheid en het gevoel van gezamenlijke verantwoordelijkheid.
Originele activiteiten voor de herstartweek na de kerstvakantie
Hoe voelt de klas vandaag?
Laat leerlingen individueel één woord opschrijven dat voor hen past bij hoe de klas nu voelt. Dat woord hoeft niet positief te zijn en hoeft ook niet uitgelegd te worden. Verzamel de woorden anoniem en lees ze hardop voor. Vaak ontstaat er herkenning: meerdere leerlingen ervaren de klas op een vergelijkbare manier. Bespreek wat opvalt en wat dit zegt over de groep als geheel, zonder in te zoomen op personen.
Wat neem je mee de klas in?
Na de vakantie nemen leerlingen altijd iets mee terug de klas in. Dat kan energie zijn, maar ook spanning, zorgen of onzekerheid. Laat leerlingen hier kort bij stilstaan en dit voor zichzelf opschrijven of delen in een klein groepje. Maak duidelijk dat delen mag, maar niet hoeft. Sluit af met een klassikaal moment waarin je samen kijkt hoe je rekening met elkaar kunt houden.
Wanneer voelt het fijn in deze klas?
In plaats van te beginnen bij wat lastig is, kijk je samen met de klas naar momenten waarop het goed ging. Wanneer was het rustig? Wanneer werkte iedereen fijn samen? Wanneer voelde je je veilig of gehoord?
Jongere kinderen: De droomklas
Laat leerlingen hun droomklas maken.
- Ze tekenen of knutselen een klas waarin het prettig leren is.
- Denk aan: hoe werken we samen? Hoe gaan we met elkaar om? Wat doet de leerkracht? Wat doen de kinderen?
- Daarna laten ze hun werk zien en vertellen wat zij belangrijk vinden.
Samen haal je de overeenkomsten eruit. Die vormen de bouwstenen voor hoe jullie met elkaar willen omgaan in de klas.
Oudere leerlingen: Wat werkt al?
Laat leerlingen in groepjes nadenken over momenten waarop de sfeer of samenwerking goed was.
- Verzamel woorden of korte zinnen die daarbij passen.
- Maak hier samen een wordcloud of mindmap van (op papier of digitaal).
- Bespreek: wat valt op? Welke woorden komen vaak terug?
Verhalenwandeling door de klas
In deze activiteit krijgt de klas een opdracht om verhalen te delen via werkvormen in de ruimte. Maak vier hoeken in de klas met thema’s zoals ‘trots moment’, ‘lastige uitdaging’, ‘iets waar ik elkaar dankbaar voor ben’ en ‘iets wat ik nog wil leren’. Laat leerlingen kiezen bij welk thema zij willen starten en laat ze, elk in dialoog met twee anderen, een kort verhaal delen dat past bij het thema. Na een paar minuten roteren de leerlingen naar een andere hoek. Hierbij verandert niet alleen de locatie, maar ook de gesprekspartner, waardoor allerlei combinaties ontstaan en leerlingen opnieuw naar elkaar luisteren. Aan het eind van de activiteit staat de klas weer bij elkaar en delen enkele leerlingen wat hen opviel tijdens de wandelingen: niet wie wat zei, maar welke inzichten, overeenkomsten of verrassingen ze ontdekten over hoe de groep werkt.
Samen bouwen aan groepdsynamiek in de klas
Vraag leerlingen om op post-it-briefjes te noteren wat ze in de groep willen versterken (bijvoorbeeld ‘plezier’, ‘samenwerken’, ‘luisteren’) en wat ze graag zouden zien afnemen (zoals ‘roddelen’, ‘uitsluiting’ of ‘jalozie’). Plak al deze briefjes op een groot vel papier met een horizontale as van ‘meer’ naar ‘minder’. Vervolgens vraagt de groep zich af: waar liggen de meeste wensen? Welke begrippen zitten dicht bij elkaar en wat vertelt dat over hoe de groep samen wil zijn?
Zo zien zij mij in de klas
Met de kartonnen brillen, maak je een werkvorm waarin leerlingen reflecteren op identiteit én groepsperceptie. Aan de buitenkant van de bril schrijven leerlingen in woorden hoe zij denken dat hun klasgenoten hen zien. Aan de binnenkant schrijven zij hoe ze wíllen dat hun klasgenoten hen zien: dit ben ik. Geef iedereen de tijd om hierover na te denken en hun bril vorm te geven. Laat de leerlingen vervolgens hun bril ophangen of presenteren in een kring, waarbij je eerst de buitenzijde benoemt en daarna de binnenzijde. Het bijzondere aan deze activiteit is dat leerlingen niet zomaar iets invullen: ze spenderen tijd aan zelfreflectie én aan het besef dat percepties van anderen kunnen verschillen van hoe jij jezelf ziet.
Verhalenketting: samen een verhaal weven
In deze activiteit ga je samen een verhaal weven dat alleen kan ontstaan als iedereen bijdraagt. De klas zit in een kring. Jij geeft de eerste zin, bijvoorbeeld: “In onze klas gebeurt iets bijzonders als we goed naar elkaar luisteren.” Vervolgens geeft de leerling naast je één zin die voortbouwt op jouw zin. De volgende leerling doet hetzelfde, totdat de kring rond is. Elke zin voegt iets toe, maar moet passen bij wat al gezegd is. Het doel is niet om een ‘leuk’ verhaal te maken, maar om te ervaren dat de groep iets nieuws creëert door actief te luisteren en op elkaar aan te sluiten. Na afloop laat je leerlingen beschrijven wat hen opviel: hoe voelde het om iets bij te dragen? Welke zinnen pasten goed en welke waren lastig?
Gesprekskaarten voor goede groepsdynamiek na de kerstvakantie
Aan het begin van een nieuw kalenderjaar is het helpend om met leerlingen even stil te staan bij hoe het gaat in de klas. Hoe ervaren zij het leren en de sfeer? Wat loopt goed samen, en wat kan anders?
De ‘Hoe doen we het?’ kletskaarten bieden een veilige en laagdrempelige manier om hierover in gesprek te gaan. Ze nodigen uit tot luisteren, reflecteren en vooruitkijken, zonder dat het voelt als een beoordeling.
Download hier de gratis kletskaarten ‘Hoe doen we het?’
Onrust na de vakantie anders benaderen
Wanneer onrust toeneemt, is de reflex vaak om strenger te sturen. Meer regels en sneller corrigeren lijken logisch, maar pakken zelden de oorzaak aan. Onrust ontstaat meestal doordat leerlingen opnieuw moeten wennen aan elkaar en aan de schoolcontext.
Door te investeren in verbinding en gezamenlijke reflectie, neemt de behoefte aan controle juist af. Leerlingen voelen zich serieus genomen en zijn daardoor eerder bereid verantwoordelijkheid te nemen voor hun gedrag.
Meer activiteiten bedenken voor in de klas? Gebruik AI als meedenker
Heb je weleens AI gebruikt om lessen of activiteiten te bedenken? Dan weet je waarschijnlijk al: het kan je enorm veel tijd besparen. Zeker in drukke weken, zoals de periode na de kerstvakantie, is het prettig om niet alles zelf vanaf nul te hoeven bedenken.
AI is geen vervanging van jou als leerkracht of mentor, maar wél een sterke meedenker. Je kunt het gebruiken om ideeën te verzamelen, differentiëren of net dat ene zetje te krijgen waardoor een activiteit beter past bij jouw klas. Jij blijft altijd degene die kiest, aanpast en aanvoelt wat werkt. De regie ligt bij jou.
Wil je zelf nieuwe groepsvormende activiteiten bedenken die aansluiten bij jouw leerlingen, je leerdoelen en de sfeer in de groep? Dan kun je de onderstaande prompt gebruiken. Kopieer de tekst, plak hem in ChatGPT, Claude of Gemini, vul de variabelen in en kijk wat AI je teruggeeft. Vaak zitten daar verrassend bruikbare ideeën tussen.
Ben je nog niet helemaal tevreden? Vraag dan gerust door. Geef aan wat je mist, wat je anders zou willen of wat beter past bij jouw klas. Zie het als een samenwerking: een beetje van AI, een beetje van jou. Jij blijft degene die bepaalt wat je uiteindelijk inzet in de klas.
Groepsvorming activiteiten voor in de klas: Power Prompt
Bedenk [vul nummer in] groepsvorming activiteiten voor leerlingen of studenten van [vul niveau en eventueel vak in] die je makkelijk op school kunt organiseren. De activiteiten mogen elk tussen de [40 - 80] minuten duren. Geef van elk activiteit aan hoe het heet. Bedenk activiteiten die de groepsvorming bevorderen en leerlingen elkaar leren kennen. Geef instructies in stappen hoe de activiteit georganiseerd en gerealiseerd moet worden Geef ook aan welke benodigdheden eventueel nodig zijn. Kies alleen voor benodigdheden die je makkelijk op school of thuis kunt vinden. Beschrijf het op een informele, informerende stijl. Als je wilt kun je [bepaalde onderwerpen] in de activiteiten terug laten komen.
Sterker klassenmanagement: grip op rust en groepsdynamiek in de klas
Merk je dat onrust, groepsdynamiek en klassensfeer regelmatig terugkomen in je werk? En wil je niet alleen reageren op wat er gebeurt, maar bewust sturen op rust, veiligheid en verbinding in de klas?
Dan is onze training Klassenmanagement iets voor jou. In deze training leer je hoe je groepen beter leest, hoe je preventief werkt aan een positief leerklimaat en hoe je met praktische interventies grip houdt op je klas, in drukke periodes zoals na vakanties, maar ook gedurende het hele schooljaar.
De training is praktisch en direct toepasbaar in zowel het primair als voortgezet onderwijs. Geen theorie om de theorie, maar concrete handvatten die je de volgende dag al kunt gebruiken.
Wil je hier mee aan de slag? Doe dan mee aan onze training Klassenmanagement.
0 comments