Kerndoelen Digitale Geletterdheid (2025): wat verandert er en wat moet jouw school doen?
Kerndoelen Digitale Geletterdheid (2025): wat verandert er en wat moet jouw school doen?
De digitale wereld verandert razendsnel en onderwijs kan niet achterblijven. Daarom zijn er in 2025 nieuwe kerndoelen digitale geletterdheid vastgesteld. Ze beschrijven wat leerlingen moeten weten en kunnen om zich veilig, kritisch en creatief te bewegen in een samenleving die steeds meer door technologie wordt gestuurd. Vanaf 2027 worden de kerndoelen verplicht, maar scholen die nu al beginnen, hebben straks een voorsprong.
Kerndoelen digitale geletterdheid: waarom nú beginnen?
De nieuwe kerndoelen digitale geletterdheid zijn klaar. Ze worden de komende jaren wettelijk vastgelegd en scholen moeten er vanaf 1 augustus 2027 aan voldoen. Toch hoef je niet te wachten: je kunt nu al starten met het voorbereiden van je curriculum en je team.
Wat levert digitale geletterdheid de leerling en school op?
Voor leerlingen betekent digitale geletterdheid dat ze zelfredzaam, kritisch en creatief leren omgaan met de digitale wereld. Ze leren hoe systemen werken, hoe je betrouwbare informatie vindt en hoe je technologie ook zelf kunt ontwerpen en toepassen.
Voor scholen brengt het duidelijkheid en focus. Je krijgt een doorlopende leerlijn van primair naar voortgezet onderwijs, zodat leerlingen stap voor stap dezelfde basis ontwikkelen. Dat helpt jou en je collega’s om keuzes te maken: wat doen we al, wat moet erbij, en hoe zorgen we dat het past in onze lessen?
Wat is digitale geletterdheid volgens de nieuwe kerndoelen?
Digitale geletterdheid gaat over veel meer dan leren werken met een computer. In de nieuwe kerndoelen staat het omschreven als een combinatie van kennis, vaardigheden en houding. Leerlingen leren niet alleen digitale tools gebruiken, maar ook kritisch nadenken over de gevolgen, creatieve oplossingen bedenken en verantwoord handelen in een wereld die steeds digitaler wordt.
Digitale geletterdheid integreren in het onderwijs
Digitale geletterdheid staat niet op zichzelf. Het raakt aan taal (informatie begrijpen en beoordelen), wiskunde (data analyseren), creatieve vakken (ontwerpen en maken) en burgerschap (veilig en verantwoord online gedrag). Dat betekent dat je er als docent in bijna elk vak een rol in kunt hebben.
Een leerlijn digitale vaardigheden van basisschool tot voortgezet onderwijs
De kerndoelen zorgen voor een doorlopende leerlijn. In het primair onderwijs leren leerlingen vooral basisvaardigheden en veilige omgang met digitale middelen. In het voortgezet onderwijs groeit dat door naar abstractere onderwerpen, zoals data, kunstmatige intelligentie en de maatschappelijke impact van technologie. Zo ontwikkelen leerlingen stap voor stap dezelfde basis, maar steeds op een hoger niveau en in een bredere context.
De drie domeinen van digitale geletterdheid
De nieuwe kerndoelen digitale geletterdheid zijn opgebouwd rond drie domeinen. Ze geven richting aan wat leerlingen moeten kennen, kunnen en begrijpen, van primair onderwijs (kerndoelen 22–24) tot voortgezet onderwijs (kerndoelen 21–23).
1. Praktische kennis en vaardigheden
Leerlingen leren hoe digitale systemen werken en hoe ze die bewust inzetten. Denk aan:
- Digitale systemen: apparaten, netwerken en software slim gebruiken.
- Media & informatie: betrouwbare bronnen vinden en kritisch beoordelen.
- Data: gegevens verzamelen, ordenen en analyseren.
- AI: kennismaken met kunstmatige intelligentie en toepassingen in het dagelijks leven.
In de klas: laat leerlingen bijvoorbeeld nieuwsbronnen vergelijken of een dataset visualiseren in een grafiek.
2. Ontwerpen en maken
Hier draait het om creëren met technologie. Leerlingen ontdekken hoe je digitale producten ontwerpt en programmeert.
- Ontwerpen: nadenken over gebruiksvriendelijke en creatieve oplossingen.
- Programmeren: van blokjescode in het PO naar echte programmeertalen in het VO.
In de klas: leerlingen bouwen een interactieve quiz met Scratch, ontwerpen een eenvoudige app, of gebruiken Minecraft om samen een digitale wereld te creëren.
3. De gedigitaliseerde wereld
Dit domein gaat over de impact van digitalisering op jezelf en de samenleving.
- Veiligheid & privacy: wachtwoorden, data delen en online risico’s.
- Jezelf en de ander: online communicatie en respectvol gedrag.
- Samenleving & wereld: gevolgen van digitalisering voor democratie, werk en klimaat.
In de klas: bespreek hoe sociale media het beeld van de werkelijkheid beïnvloeden, of laat leerlingen nadenken over ethische vragen rond AI.
Wat moeten scholen doen met de kerndoelen digitale geletterdheid?
De kerndoelen digitale geletterdheid zijn in 2025 vastgesteld als definitieve conceptkerndoelen. De komende jaren worden ze wettelijk verankerd. Het ministerie van OCW verwacht dat scholen vanaf 1 augustus 2027 verplicht met deze kerndoelen aan de slag moeten. Toch moedigt OCW scholen aan om nu al te beginnen, zodat de overgang soepel verloopt.
Implementatiesteun digitale geletterdheid
Op actualisatiekerndoelen.nl vind je voorbeeldmaterialen en leerlijnen die je kunt gebruiken om je eigen curriculum vorm te geven. Die ondersteuning helpt je om de vertaalslag te maken van kerndoelen naar concrete lessen en activiteiten.
Checklist voor jouw school
Hoe pak je dit praktisch aan? Een handig stappenplan is:
- Scan: breng in kaart wat je al doet op het gebied van digitale geletterdheid.
- Plan: maak keuzes, welke domeinen krijgen prioriteit en wie pakt welke rol op?
- Doen: start met een aantal lessen of projecten en bouw dit stap voor stap uit.
- Borgen: leg vast hoe digitale geletterdheid terugkomt in PTA’s, jaarplannen en professionalisering.
Zo ontwikkel je een duidelijke route richting 2027.
Digitale geletterdheid in PO en VO: waar ligt de nadruk?
In het primair onderwijs ligt de nadruk vooral op de basis. Leerlingen leren digitale middelen functioneel en veilig te gebruiken. Denk aan het maken van een presentatie in Canva, het opslaan van documenten of het kiezen van een sterk wachtwoord.
Daarnaast maken ze een eerste oriëntatie op thema’s als data en kunstmatige intelligentie. Wat betekent het als een computer “leert” of voorspellingen doet?
Tot slot zetten ze hun eerste stappen in ontwerpen en programmeren. Vaak gebeurt dat spelenderwijs, bijvoorbeeld door een eenvoudig interactief verhaal te maken met Scratch, een robot te laten bewegen via blokjescode, of door in Minecraft samen een digitale wereld te bouwen en spelenderwijs programmeerlogica te ontdekken.
In het voortgezet onderwijs wordt die basis verbreed en verdiept. Leerlingen krijgen complexere toepassingen en leren digitale vaardigheden steeds meer in een maatschappelijke context te plaatsen. De nadruk verschuift naar kritisch reflecteren: wat doen algoritmes met de informatie die ik zie? Hoe beïnvloeden digitale systemen ons gedrag of zelfs de democratie?
Daarnaast sluit het curriculum aan op vervolgkeuzes: in havo en vwo is er een directe link met het keuzevak informatica, terwijl in het vmbo de koppeling wordt gemaakt met beroepsgerichte profielen. In de praktijk betekent dit dat leerlingen bijvoorbeeld onderzoeken hoe data wordt gebruikt bij klimaatvraagstukken, of analyseren waarom hun social media-tijdlijn er zo uitziet.
Zo ontstaat een doorlopende lijn: in het PO vooral ontdekken en veilig oefenen, in het VO verdiepen en kritisch nadenken over de digitale wereld om hen heen.
AI en kunstmatige intelligentie in de kerndoelen digitale geletterdheid
Een opvallende toevoeging in de nieuwe kerndoelen is kunstmatige intelligentie (AI). Het valt onder het domein Praktische kennis en vaardigheden. Leerlingen moeten leren begrijpen wat AI is, welke toepassingen er bestaan en hoe ze hier zelf bewust mee omgaan. Het gaat dus niet om ingewikkelde programmeerkennis, maar om een oriëntatie en basisbegrip.
Wat leerlingen over AI leren in de kerndoelen digitale geletterdheid
- Oriëntatie: weten dat AI systemen kan trainen en patronen kan herkennen.
- Toepassingen: herkennen van AI in het dagelijks leven, van spraakassistenten tot aanbevelingen in webshops.
- Bewustzijn: nadenken over risico’s zoals privacy, bias en het effect van algoritmes op keuzes die we maken.
AI praktisch toepassen in de klas
In de klas kun je AI al op eenvoudige manieren bespreekbaar maken. Laat leerlingen bijvoorbeeld ontdekken waarom Netflix of TikTok bepaalde filmpjes aanbeveelt. Of laat ze met een AI-tool een korte tekst of afbeelding genereren en daarna kritisch bespreken: Welke fouten zie je? Welke keuzes heeft het systeem gemaakt?
Ook kun je een gesprek voeren over ethiek: wat betekent het als AI gezichten herkent of sollicitanten selecteert? Op die manier maak je de link tussen technologie, data en de samenleving.
Waarom AI-onderwijs belangrijk is voor leerlingen
AI speelt een steeds grotere rol in het dagelijks leven van je leerlingen. Door er vroeg aandacht aan te besteden, leren ze er niet alleen handig mee omgaan, maar ontwikkelen ze ook een kritische houding. Zo voorkom je dat AI een ‘black box’ blijft en geef je leerlingen de kans om er bewust en veilig mee te werken.
Zo vertaal je kerndoelen digitale geletterdheid naar effectieve lessen
Kerndoelen klinken soms abstract. De kunst is om ze te vertalen naar een concrete les. Dat werkt goed met een simpel stappenplan: doel → evidence check → werkvorm → formatieve check.
Stap voor stap
- Doel: formuleer wat leerlingen moeten leren. Bijvoorbeeld: leerlingen herkennen betrouwbare en onbetrouwbare bronnen online.
- Evidence check: kies hoe je kunt zien of dit doel is bereikt. Dat kan een korte opdracht, vraag of observatie zijn.
- Werkvorm: bedenk een activiteit die past. Laat leerlingen bijvoorbeeld twee nieuwsartikelen vergelijken en argumenten verzamelen.
- Formatieve check: bespreek samen of het doel is gehaald en welke volgende stap nodig is.
Voorbeelden per domein
- Praktische kennis en vaardigheden: leerlingen maken een zoekopdracht in Google en leggen uit waarom ze één bron betrouwbaarder vinden dan een andere.
- Ontwerpen en maken: leerlingen programmeren een eenvoudig spelletje in Scratch en testen dit bij klasgenoten.
- De gedigitaliseerde wereld: bespreek een nieuwsbericht over datalekken en laat leerlingen tips formuleren voor veilig online gedrag.
Cross-curriculaire kansen
Digitale geletterdheid hoeft niet altijd in een apart lesuur. Je kunt het ook slim verweven in bestaande vakken:
- Nederlands: bronnen beoordelen en argumentatie oefenen.
- Wiskunde/rekenen: data verzamelen en visualiseren in grafieken.
- Creatieve vakken: ontwerpen en digitale tools gebruiken voor beeld, muziek of video.
Door de kerndoelen te koppelen aan je eigen vak, wordt digitale geletterdheid vanzelf onderdeel van je dagelijkse lespraktijk.
Stappenplan implementatie digitale geletterdheid (checklist voor jouw school)
De invoering van de kerndoelen digitale geletterdheid lijkt misschien nog ver weg, maar 2027 komt sneller dan je denkt. Met dit stappenplan maak je een vliegende start.
1. Start nu: vorm een kernteam
Begin klein. Stel een team samen van een paar collega’s die energie krijgen van dit onderwerp. Zij trekken de eerste lijnen uit en zorgen dat het thema op de agenda komt.
2. Quick scan: waar staan we nu?
Leg je huidige aanbod naast de drie domeinen. Waar doe je al veel (bijvoorbeeld mediawijsheid)? En waar zitten nog gaten (bijvoorbeeld data of AI)? Maak hier een eenvoudige matrix van. Op actualisatiekerndoelen.nl vind je formats en voorbeelden om dit in te vullen.
3. Bouw een curriculum-roadmap tot 2027
Maak een plan per leerjaar. Wanneer begin je met basisvaardigheden? Hoe bouw je dit op naar complexere toepassingen in het VO? Een doorlopende leerlijn voorkomt dat leerlingen gaten of doublures krijgen.
4. Professionaliseringspad voor het team
Digitale geletterdheid vraagt ook iets van jou als docent. Plan studiedagen, micro-learning of een training, zodat iedereen zich zeker voelt. Dat hoeft niet in één keer groot; kleine leerstappen werken vaak beter.
5. Leermiddelen en ICT-keuzes
Zorg dat je middelen en systemen aansluiten op de doelen. Denk aan veilige cloudopslag, duidelijke afspraken over wachtwoorden en aandacht voor privacy by design. Kies materialen die het leren ondersteunen en niet onnodig ingewikkeld maken.
6. Monitoring en bijsturen
Gebruik formatieve data om te zien of leerlingen de doelen halen. Dit kan een korte quiz zijn, een portfolio-opdracht of reflectieformulier. Houd ook de doorstroom in de gaten: hoe nemen leerlingen hun vaardigheden mee naar een volgend leerjaar?
Met deze zes stappen heb je een concreet pad in handen. Zo werk je systematisch toe naar 2027, zonder dat het voelt als een haastklus.
Veelgestelde vragen over de kerndoelen digitale geletterdheid
Tot slot behandelen we hier nog enkele veelgestede vragen over deze kerndoelen.
Moeten we een apart vak maken? Nee, dat hoeft niet. Digitale geletterdheid kan als apart vak worden aangeboden, maar het kan ook geïntegreerd in bestaande vakken. Denk aan data bij wiskunde, informatievaardigheden bij Nederlands of ontwerpen in de kunstvakken. Het belangrijkste is dat alle drie de domeinen een plek krijgen.
Hoe borgen we dit in vmbo, havo en vwo?In het vmbo sluit digitale geletterdheid aan bij de beroepsgerichte profielen. In havo en vwo is er een duidelijke link met het keuzevak informatica, maar ook in de onderbouw moet je de basis leggen. Zorg dat de leerlijn duidelijk vastligt in het PTA of jaarplan, zodat het niet afhankelijk is van losse projecten of individuele docenten.
Hoe verhouden de klassieke domeinen zich tot de nieuwe indeling?
Veel scholen werken nu met de bekende vier pijlers: informatievaardigheden, mediawijsheid, computational thinking en ict-basisvaardigheden. In de nieuwe kerndoelen zijn die onderdelen verwerkt in de drie domeinen: Praktische kennis en vaardigheden, Ontwerpen en maken en De gedigitaliseerde wereld. Je hoeft dus niet alles los te zien; de nieuwe indeling bundelt en verbindt de bestaande pijlers.
Training Digitale Geletterdheid in de praktijk
De nieuwe kerndoelen geven richting, maar de vertaalslag naar de klas maak je zelf. Wil je daarbij ondersteuning? Met de training Digitale Geletterdheid in de praktijk helpen wij je van kerndoel naar werkbare leerlijn. Je krijgt concrete lessen, formats en voorbeelden om direct te gebruiken.
Zo ga je van lezen en praten naar dóen en ervaren. Met als resultaat: een team dat zich zeker voelt, leerlingen die stap voor stap digitaal vaardig worden en een school die klaar is voor 2027.
> Meer weten? Bekijk de training Digitale Geletterdheid in de praktijk en ontdek hoe je vandaag nog de eerste stap zet.
0 comments